- Nếu vật chuyển động ngược dòng thì có lực cản của dòng nước; nếu chuyển động xuôi dòng thì có thêm vận tốc dòng nước.
- Một số công thức cần nhớ:
1) Vận tốc xuôi dòng = vận tốc thực của vật + vận tốc dòng nước.
2) Vận tốc ngược dòng = vận tốc thực của vật - vận tốc dòng nước.
3) Vận tốc thực của vật = (vận tốc xuôi dòng + vận tốc ngược dòng) : 2.
4) Vận tốc dòng nước = (vận tốc xuôi dòng - vận tốc ngược dòng) : 2.
5) Vận tốc xuôi dòng - vận tốc ngược dòng = vận tốc dòng nước x 2.
Chú ý:
Bài toán có cây bèo, khúc gỗ hay một vật trôi trên dòng nước thì vận tốc của vật chính bằng vận tốc dòng nước.
Ví dụ 1: Vận tốc ca nô khi nước lặng là 25 km/giờ. Vận tốc dòng nước là 3 km/giờ. Tính:
a) Vận tốc của ca nô khi đi xuôi dòng.
b) Vận tốc của ca nô khi đi ngược dòng.
Lời giải:
a) Vận tốc của ca nô khi đi xuôi dòng là:
25+3=28 (km/giờ)
b) Vận tốc của ca nô khi đi xuôi dòng là:
25-3=22 (km/giờ)
Đáp số: a) 28 km/giờ;
b) 22 km/giờ.
Ví dụ 2: Một ca nô đi từ bến sông A đến bến sông B hết 8 giờ và ngược dòng từ B về A hết 12 giờ. Biết vận tốc dòng nước chảy là 50 m/phút. Tính:
a)Vận tốc ngược dòng của ca nô đó.
b)Khoảng cách từ bến A đến bến B.
c)Vận tốc thực của ca nô
Lời giải:
Đổi đơn vị: 50m/phút = 3 km/giờ
Tỉ số thời gian xuôi dòng và thời gian ngược dòng là:
812=23
Trên cùng một quãng đường, vận tốc và thời gian tỉ lệ nghịch nên tỉ số vận tốc xuôi dòng và vận tốc ngược dòng là 32
Hiệu vận tốc xuôi dòng và vận tốc ngược dòng là:
3×2=6 (km/giờ)
Ta có sơ đồ:

Giá trị 1 phần là:
6: (km/giờ)
Vận tốc ngược dòng là:
6 xx 2 = 12 (km/giờ)
Khoảng cách từ bến A đến bến B là:
12 xx 12 = 144 (km)
Vận tốc thực của ca nô là:
12 + 3 = 15 (km/giờ)
Đáp số: a) 12 km/giờ
b) 144 km
c) 15 km/giờ